Gjakovë

Gjakova qëndron në një hapësirë të Dukagjinit të formësuar nga lëvizjet në distancë, vendbanimet e vjetra dhe pasuritë e trevës përreth. Vështrimi historik e vendos zonën në rrugët që lidhen me Via de Zenta-n, një nga lidhjet që e përshkonin këtë pjesë të Kosovës drejt rrjeteve më të gjera ballkanike e adriatike. Këto rrugë u jepnin vendbanimeve lokale qasje në udhëtarë, shkëmbim dhe komunikim shumë përpara se Gjakova të merrte rolin e saj të mëvonshëm urban. Zona minerare e Devës ishte po ashtu pjesë e rëndësishme e këtij mjedisi, duke e lidhur historinë e trevës jo vetëm me fushat e rrugët, por edhe me shfrytëzimin e burimeve.

Dëshmitë shkojnë përtej zhvillimit të mëvonshëm të qytetit. Gjurmët parahistorike, të ndjekura nga konteksti dardan dhe romak, tregojnë se hapësira e Gjakovës i përket një modeli shumë më të hershëm vendbanimi në Dukagjin. Gjurmët mesjetare shtojnë një shtresë tjetër, duke dëshmuar vazhdimësi të përdorimit njerëzor dhe forma të ndryshme banimi, jo një fillim të vetëm e të pandryshueshëm urban. Të lexuara së bashku, korridori rrugor, hapësira minerare dhe dëshmitë arkeologjike shpjegojnë pse Gjakova u zhvillua në një mjedis të lidhur rajonal. Historia e saj kuptohet më së miri përmes takimit të lëvizjes, burimeve dhe vendbanimit në periudha të njëpasnjëshme.