Historia e Kosovës

Gjurmët arkeologjike dëshmojnë banim të hershëm në lugina, fusha, vendbanime të hapura dhe lartësi të fortifikuara. Në antikitet, Kosova ishte pjesë e botës dardane; rrugët, nxjerrja e mineraleve dhe qendrat urbane e lidhnin atë me hapësirat e tjera të Ballkanit. Administrimi romak solli rrjete të reja, ndërsa periudhat bizantine dhe mesjetare ndryshuan pushtetin, institucionet dhe marrëdhëniet e pronësisë.

Nën Perandorinë Osmane, qytetet, tregtia, tokat, taksat dhe institucionet fetare u bënë pjesë e një rendi të ri administrativ. Burimet e shkruara ruajnë emra vendbanimesh dhe tregojnë ndryshime në jetën shoqërore e ekonomike. Në shekullin XIX, zgjerimi territorial serb dhe dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit më 1877–78 sollën familje muhaxhire në Kosovë. Në të njëjtën krizë, Lidhja e Prizrenit e lidhi mbrojtjen e tokave me organizimin politik shqiptar.

Më 1912, pushtimi serb e malazez e rrëzoi administrimin osman dhe vendosi institucione të reja ushtarake, policore e administrative. Gjatë viteve 1918–1941, reforma agrare, rishpërndarja e tokës dhe vendosja e kolonëve ndryshuan shumë treva rurale. Propozimet, negociatat dhe presionet për shpërnguljen e shqiptarëve drejt Turqisë nuk janë të njëjta me politikat e zbatuara, por tregojnë se toka dhe popullsia u trajtuan si çështje të kontrollit shtetëror.

Pas Luftës së Dytë Botërore, çështjet e tokës, kthimit të kolonëve, sigurisë dhe shpërnguljes vazhduan në rrethana të reja jugosllave. Ndryshimet pas vitit 1966 dhe autonomia e zgjeruar e vitit 1974 krijuan hapësirë më të madhe institucionale. Pas demonstratave të vitit 1981, represioni u shtua; më 1989, autoritetet serbe e kufizuan autonominë e Kosovës dhe zgjeruan kontrollin e drejtpërdrejtë mbi shumë institucione publike.

Kufijtë, emrat e vendeve dhe njësitë administrative të Kosovës kanë ndryshuar në periudha të ndryshme. Historitë lokale të qyteteve dhe vendbanimeve e plotësojnë këtë rrëfim kombëtar me zhvillimet e veçanta të secilës trevë.

Gjatë Luftës së Kosovës 1998–1999, forcat ushtarake, policore dhe paramilitare serbe e jugosllave kryen vrasje, masakra, dëbime me forcë, zhdukje dhe shkatërrim kundër popullsisë shqiptare të Kosovës. Pas qershorit 1999, kthimi i të dëbuarve, rindërtimi, kërkimi për të pagjeturit dhe ndërtimi i institucioneve të reja e formësuan periudhën pasluftës. Këto hyrje lidhin rrëfimin kombëtar me historitë e qyteteve, fshatrave dhe familjeve.

Hulumtim dhe regjistra

Burimet që formësojnë këtë arkiv

Burimet kryesore për kolonizimin dhe luftën janë Jusuf Osmani, Kolonizimi Serb i Kosovës dhe Krimet e shtetit të Serbisë në Kosovë 1998–1999, Librat 1–2. Burimet ndërkombëtare dhe institucionale citohen veçmas kur sjellin kontekst shtesë.