Deçan

Deçani qëndron në takimin e Rrafshit të Dukagjinit me rrëzat malore, një mjedis që mbështeti vendbanimet e hershme të fortifikuara në hapësirën më të gjerë Pejë–Deçan. Vështrimi komunal përshkruan një rrjet antik lokalitetesh të vendosura ndërmjet tokës së punuar dhe kullotave malore, ku vendet mbrojtëse mbështesnin edhe veprimtari zejtare. Dëshmitë arkeologjike e vendosin këtë peizazh në kontekstin dardan dhe më pas romak.

Në mesjetë, Deçani shfaqet në burime të shkruara dhe fetaro-historike që e bëjnë lokalitetin veçanërisht të dukshëm në Kosovën perëndimore. Administrimi osman e futi më vonë trevën në një sistem të ri politik, ndërsa defterët shënuan vendbanimet, popullsinë dhe pronat. Ky regjistër me shtresa lexohet më së miri pranë peizazhit të sotëm: një qytet e komunë e formësuar nga kalimi ndërmjet rrafshit dhe maleve, me dëshmi që shkojnë nga vendbanimet e hershme e dokumentimi mesjetar deri te regjistrat osmanë.