Historia e Kosovës
Kolonizimi Serb i Kosovës
Një vështrim i mbështetur në burime mbi politikat e vendosjes, tokës, lëvizjes së popullsisë dhe kontrollit politik që prekën Kosovën, veçanërisht popullsinë e saj shqiptare.
Çfarë nënkupton kolonizimi
Në këtë faqe, kolonizimi nënkupton politika të organizuara shtetërore dhe politike për vendosje, rishpërndarje toke, lëvizje popullsie dhe ndryshim demografik. Nuk nënkupton thjesht migrimin individual dhe nuk i atribuon përgjegjësi kolektive çdo serbi etnik. Burimi kryesor është Prof. Dr. Jusuf Osmani, Kolonizimi Serb i Kosovës, botimi i dytë i plotësuar, 2010.
Nga programet politike te ndryshimi territorial
Osmani e nis strukturën e tij me periudhën osmane, programet politike serbe dhe rrethanat e shekullit XIX. Ai e vendos Naçertanijen e vitit 1844 dhe ndryshimet pas luftës së viteve 1877–1878 në historinë e politikave shtetërore ndaj trojeve të banuara nga shqiptarë. Këto zhvillime sollën zhvendosje dhe presione që, sipas strukturës së studimit, ndihmojnë të kuptohet faza e mëvonshme e kolonizimit.
1912–1914: kontrolli i ri dhe masat fillestare
Pas Luftërave Ballkanike, Kosova kaloi nën kontroll serb dhe malazez. Kapitulli i Osmanit për kolonizimin 1912–1914 trajton ndryshimin e administrimit, presionin ndaj popullsisë shqiptare dhe masat e hershme të vendosjes. Këto janë veprime të dokumentuara në kuadrin e institucioneve dhe administratave të kohës; ato nuk shpjegohen këtu si tipare të një populli të tërë.
1918–1941: toka, vendosja dhe administrimi
Pjesa qendrore e librit shqyrton reformën agrare dhe kolonizimin gjatë Mbretërisë së Jugosllavisë. Osmani trajton mekanizmat ligjorë e administrativë, ndarjen e tokës, vendosjen e kolonëve dhe presionin mbi pronarët e popullsinë shqiptare. Ai e paraqet kolonizimin si politikë të lidhur me kontrollin e tokës dhe objektivat politike të shtetit. Për shkak se kategoritë dhe zbatimi ndryshonin sipas periudhës e zonës, kjo faqe nuk i bashkon në një numër të vetëm.
Vitet 1930: plane, memorandume dhe emigrim
Libri diskuton propozime dhe dokumente politike, përfshirë memorandumet e Vaso Čubrilovićit, bisedimet jugosllavo-turke dhe strategjitë për emigrimin e shqiptarëve. Këto dallohen me kujdes: një memorandum është propozim politik, ndërsa një marrëveshje e nënshkruar ose masë administrative kërkon dëshmi të veçantë për zbatimin. Qëllimi këtu është të kuptohet repertori i politikave, jo të pretendohet se çdo plan u realizua plotësisht.
Pas vitit 1945: ndërprerje, rikthime dhe presione
Kapitujt për Jugosllavinë socialiste shqyrtojnë çështjet e kthimit të kolonëve, rikolonizimit, presionet për shpërngulje dhe ndryshimet e politikave në periudha të ndryshme. Osmani dokumenton se periudha 1945–1989 nuk ishte një bllok i vetëm: kishte kthesa, ndërprerje të përkohshme dhe politika të ripërtëritura. Presionet e kohës së Rankovićit dhe emigrimi drejt Turqisë kërkojnë lexim në kontekstin e dokumenteve që studimi citon.
Drejt viteve 1990
Centralizimi i ripërtërirë serb dhe ndryshimet e autonomisë më 1989 sollën diskriminim dhe përjashtim institucional të shqiptarëve të Kosovës. Kolonizimi nuk e bën konfliktin e mëvonshëm të pashmangshëm, por politika e tokës, kontrollit, zhvendosjes dhe marrëdhënieve ndëretnike janë pjesë e kontekstit që ndihmon të lexohet periudha e viteve 1990.
Pse ka rëndësi kjo histori
Politikat e kolonizimit ndikojnë në pronësinë e tokës, lëvizjen e popullsisë, kontrollin administrativ dhe kujtesën e komuniteteve. T’i dokumentosh ato me kujdes ndihmon të kuptohen mosmarrëveshjet dhe konfliktet e mëvonshme pa i trajtuar si të paracaktuara. Për periudhën e luftës, lexoni veçmas vështrimin editorial të ViewKosova.
Lexo: Lufta e Kosovës 1998–1999 → Shiko kronologjinë e Kosovës
Dokumentimi
Burimi kryesor
Prof. Dr. Jusuf Osmani, Kolonizimi Serb i Kosovës, botimi i dytë i plotësuar, Prishtinë, 2010. Kapitujt kryesorë të përdorur: Kosova gjatë sundimit osman dhe planet serbe; Kolonizimi 1912–1914 (PDF f. 64–69); Kolonizimi 1918–1941 (PDF f. 70–103); planet për spastrim etnik dhe kolonizim gjatë Luftës së Dytë Botërore (PDF f. 104–106); dhe kolonizimi gjatë Jugosllavisë socialiste (nga PDF f. 107). Numrat e faqeve të shtypura nuk shfaqen në mënyrë të qëndrueshme në PDF-në e përdorur, prandaj kjo faqe jep kapitullin dhe faqen e PDF-së. Referenca e Noel Malcolm në parathënie përdoret vetëm si koment i atribuar mbi vlerën e hulumtimit arkivor.