Besi

Burimi e lidh emrin e Besit me Besianën e lashtë dhe me një kështjellë të periudhës pararomake në Malin e Kulinës, rreth tre kilometra në veri të fshatit. Ky është interpretim i paraqitur nga autori. Në lokalitete si Arat e Sarajit janë gjetur copa tjegullash, gurë ndërtimi dhe pjesë gypash të vjetër prej dheu të pjekur. Në lagjen e Kallugjericës përmenden themele kishe dhe toponime të lidhura me një prani të mëhershme të krishterë. Burimi përmend gjithashtu gjurmë të një zone të dikurshme të urbanizuar me ujësjellës, rrugë me kalldrëm dhe një han pranë rrugës Prishtinë–Besianë.

Në dokumentet e shkruara, Besi përmendet në defterin e vitit 1455 me 76 shtëpi. Defteri i viteve 1566–1574 e regjistron me 41 shtëpi. Vendbanimi paraqitet edhe në një hartë austriake të bazuar në të dhëna të vitit 1689 dhe në sallnamet e Vilajetit të Kosovës të viteve 1893, 1896 dhe 1900.

Pas dëbimeve të shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit më 1877–1878, në Besi u vendosën disa familje muhaxhire shqiptare. Burimi shënon edhe emigrime drejt Turqisë pas vitit 1913. Në vitet 1927 dhe 1932 u vendosën dy familje koloniste serbe.

Këto shtresa të dokumentimit, nga gjurmët arkeologjike dhe dokumentet osmane deri te lëvizjet e popullsisë në shekujt XIX dhe XX, e bëjnë Besin një nga vendbanimet me histori të dokumentuar të gjatë në rrethinën e Prishtinës.