Barilaj shtrihet në luginën e lumit Llap, rreth 10 kilometra në veri të Prishtinës. Pjesa më e madhe e vendbanimit është fushore dhe historikisht ka qenë e organizuar në disa lagje të tipit të grumbulluar.
Zona e Barilajt ka dëshmi të rëndësishme arkeologjike. Burimi përmend një qendër të neolitit të vonë, të konsideruar ndër vendbanimet më të mëdha dhe më të rëndësishme neolitike të zbuluara në Kosovë. Në verilindje të fshatit ndodhet edhe Quka e Barilevës, e përshkruar si kala parahistorike dardane. Në një pjesë tjetër të fshatit është ruajtur emri Arat e Kishës, ku janë gjetur gurë themelesh.
Barilaj përmendet në një kartë të vitit 1315 me formën “katun Barelevski”. Në defterin e vitit 1455 regjistrohej me 71 shtëpi, ndërsa më vonë përmendet në burime të shekujve XVIII e XIX dhe në sallnamet e Vilajetit të Kosovës të viteve 1893, 1896 dhe 1900.
Pas dëbimeve të shqiptarëve nga Toplica më 1877–1878, në Barilaj u vendosën disa familje muhaxhire shqiptare. Ndërmjet viteve 1924 dhe 1932, burimi dokumenton kolonizimin e 13 familjeve serbe dhe malazeze, të vendosura kryesisht në toka të familjeve shqiptare të fshatit. Popullsia shqiptare mbeti shumicë dhe familjet e fundit serbe u larguan më 1965.
Para luftës së vitit 1999, burimi shënon rreth 310 shtëpi me afërsisht 1,800 banorë shqiptarë. Gjatë pranverës së atij viti u dëmtuan ose u shkatërruan dhjetëra shtëpi, shkolla, ambulanca dhe biblioteka private; u vranë 12 banorë. Popullsia u dëbua më 20 mars, ndërsa një pjesë e madhe u kthye më 14 prill. Fshati strehoi gjithashtu mijëra të zhvendosur, kryesisht nga treva e Llapit.
Burimi
Burimi dhe leximi i mëtejshëm
Burimi kryesor: Prof. Dr. Jusuf Osmani, Vendbanimet e Kosovës, Vëllimi 1.
Hyrja në burim: BARILAJ (Barileva)
Kjo faqe paraqet vetëm një pjesë të përzgjedhur nga një studim shumë më i gjerë i botuar për vendbanimin. Për referencat e hollësishme arkivore, historitë familjare, mikrotoponimet dhe trajtimin e plotë të vendbanimit, konsultoni vëllimin origjinal.