Artanë

Artana u zhvillua në një hapësirë të Kosovës lindore ku terreni mbrojtës dhe pasuritë minerare mbështetën vendbanimin qysh herët. Kalaja mbi qytet dhe gjetjet arkeologjike në rrethinë dëshmojnë për një qendër të hershme urbane e xehetare, të lidhur me fshatrat përreth dhe me rrugë më të gjera. Pozita e saj e bëri Artanën më shumë se një vendbanim të veçuar kodrinor: ishte vend ku takoheshin puna minerare, bujqësia dhe shkëmbimi.

Në shekullin XV, libri i borxhlinjve i tregtarit Mikel Llukari shënon njerëz nga fshatra të trevës së sotme të Artanës dhe të zonave fqinje. Ata sillnin prodhime blegtorale e bujqësore në qytet dhe merrnin pëlhura, kripë, sheqer e vegla pune. Ky dokument e paraqet Artanën si qendër tregtare dhe zejtare për rrethinën fshatare. Sundimi osman solli një kornizë të re politike nga mesi i shekullit XV, por karakteri historik i qytetit mbeti i lidhur me kalanë, xehetarinë dhe lidhjet tregtare.